۲۴اوت۲۰۲۵- بر اساس نخستین مطالعه از نوع خود که خطر بیماری های قلبی-عروقی(CVD) را در دیابت نوع ۱ (T1D) و دیابت نوع ۲(T2D) در مردان و زنان مقایسه کرده است، مردان جوان مبتلا به دیابت نوع ۲ نسبت به دیابت نوع ۱، با پیامدهای بدتری در زمینه ی مرگ‌ومیر و بیماری‌های قلبی-عروقی مواجه هستند؛ در حالی که برای زنان در تمام سنین، تقریباً تمام پیامدها در دیابت نوع ۱ بدتر از دیابت نوع ۲ می باشند.
این مطالعه توسط دکتر واگیا پاتسوکاکی از دانشگاه اوپسالا سوئد و همکارانش انجام شد و در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت (EASD) در وین، اتریش ارائه گردید.
بیماری های قلبی-عروقی عامل اصلی مرگ و ناتوانی در سراسر جهان هستند و افراد مبتلا به دیابت نوع ۱یا ۲در مقایسه با جمعیت عمومی در معرض خطر بیشتری قرار دارند. اگرچه تحقیقات قبلی تأثیر دیابت بر CVD را بررسی کرده اند، هیچ مطالعه ای تاکنون خطر این بیماری ها را بینT1D وT2D در هر جنس به طور مستقیم مقایسه نکرده بود.
این تحقیق جدید با هدف مقایسه ی سیستماتیک خطر بیماری های قلبی-عروقی در دیابت نوع ۱و ۲ به صورت جداگانه برای مردان و زنان انجام شد، تا تفاوت های احتمالی در عوامل خطر، پیشرفت بیماری و پیامدهای بالینی را شناسایی کند.
در این مطالعه ی طولی، اطلاعات بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱یا ۲ در محدوده ی سنی۱۸ تا ۸۴ سال که در پایگاه ملی دیابت سوئد (NDR) ثبت شده بودند، از اول ژانویه ۲۰۱۶ تا پایان دسامبر ۲۰۲۰ مورد بررسی قرار گرفت. داده ها از پایگاه ملی بیماران و پایگاه علل مرگ جمع آوری شد و زمان تا اولین رویداد قلبی مانند حمله قلبی، نارسایی قلبی، سکته، مرگ‌ومیر قلبی و مرگ‌ومیر کلی تحلیل شد.
مدل سازی آماری با تنظیم سن و نوع دیابت به صورت جداگانه برای مردان و زنان انجام شد و نتایج به صورت نسبت خطر (HR) ارائه گردید. گروه های سنی به چهار دسته تقسیم شدند: زیر ۵۰ سال، ۵۰–۵۹، ۶۰–۶۹ و ۷۰سال به بالا.
در مجموع ۴۰۴۰۲۶ بیمار دیابتی در مطالعه شرکت داشتند(۳۸۳۵۱فرد مبتلا به دیابت نوع 1 و ۳۶۵۶۷۵ فرد مبتلا به دیابت نوع 2)، که شامل ۲۳۳۸۵۸ مرد (۵۶ درصد) و ۱۷۰۱۶۸ زن (۴۲ درصد) بودند.
مردان زیر ۵۰ سال مبتلا به T2D نسبت به T1D، ۵۱ درصد خطر بیشتری برای کل بیماری های قلبی-عروقی، ۲٫۴ برابر خطر بیشتر حمله قلبی و ۲٫۲ برابر خطر بیشتر نارسایی قلبی داشتند. اما در مردان بالای ۵۰ سال، خطر درT1D بیشتر شد. برای مردان ۵۰–۵۹ ساله، تفاوت اندکی (حدود ۳ درصد) و غیرمعنی دار در خطر CVD مشاهده شد، اما در گروه سنی ۶۰–۶۹سال، خطر حمله قلبی در افراد مبتلا بهT2D به طور معنی داری ۲۲ درصد کمتر از افراد مبتلا بهT1D بود. در مردان بالای ۷۰سال، خطر MI در افراد مبتلا بهT2D حدود ۲۶ درصد کمتر از افراد مبتلا بهT1D بود، اما تفاوت معنی داری در سایر پیامدها دیده نشد.
در زنان زیر ۵۰سال، گرایشی به خطر بیشتر درT1D نسبت بهT2D مشاهده شد، اما از نظر آماری معنی دار نبود. در زنان بالای ۵۰ سال، خطر بیماری های قلبی و حمله قلبی درT2D کمتر ازT1D بود. در گروه سنی ۵۰–۵۹ سال، خطر کلی CVD درT2D حدود ۲۵ درصد و خطرMI حدود ۴۱ درصد کمتر بود. در گروه ۶۰–۶۹سال، خطر CVD حدود ۲۷ درصد وMI حدود ۴۷ درصد کمتر بود. در زنان بالای ۷۰ سال، خطر CVD حدود ۱۷ درصد و MI حدود ۴۴ درصد کمتر ازT1D بود.
در مجموع، زنان مبتلا بهT2D نسبت به زنان مبتلا به T1D، در تمام سنین با خطر کمتر مرگ‌ومیر قلبی (۳۴ درصد کمتر) و مرگ‌ومیر کلی (۱۹ درصد کمتر) مواجه بودند، به ویژه در سنین بالای ۵۰ سال. به طور مشخص، در افراد بین ۵۰ تا ۵۹سال، خطر مرگ‌ومیر قلبی-عروقی و مرگ‌ومیر کلی به ترتیب ۳۸ درصد و ۱۸درصد کمتر بود؛ در گروه سنی ۶۰ تا ۶۹سال، این کاهش به ترتیب ۳۰ درصد و ۱۵ درصد بود؛ و در افراد بالای ۷۰ سال، خطر به ترتیب ۳۱ درصد و ۱۷ درصد کمتر گزارش شد.
دکتر پاتسوکاکی توضیح داد: «زنان مبتلا به دیابت نوع ۱ معمولاً در سنین پایین تر به بیماری مبتلا می شوند، بنابراین مدت زمان بیشتری با آن زندگی می کنند که خطر بیماری های قلبی و عروقی را در طول عمر افزایش می دهد. آن ها ممکن است بخشی از محافظت طبیعی زنان در برابر بیماری های قلبی را از دست بدهند و معمولاً درمان های قلبی-عروقی کمتری نسبت به مردان دریافت می کنند».
در مقابل، مردان جوان مبتلا بهT2D معمولاً عوامل خطر بیشتری مانند چاقی، فشار خون بالا و سبک زندگی ناسالم دارند. دیابت آن ها اغلب شدیدتر است و دیرتر تشخیص داده می شود، که باعث پیامدهای بدتر در مراحل اولیه می شود. اگرچه زن بودن به‌طور کلی نقش محافظتی دارد، اما در دیابت نوع ۱ این محافظت ضعیف‌تر است، که احتمالاً به دلیل قرار گرفتن طولانی مدت در معرض قند خون بالا است.
پس از تنظیم برای عوامل خطر شناخته شده، جنس مؤنث در هر دو نوع دیابت به طور کلی نقش محافظتی داشت: خطر کلی CVD در زنان نسبت به مردان ۳۵ درصد کمتر بود، خطرMI حدود ۳۹ درصد، مرگ‌ومیر قلبی ۳۴ درصد و مرگ‌ومیر کلی ۳۱ درصد کمتر بود.
این عوامل شامل عوامل خطر قلبی عروقی نظیر: فشار خون، کلسترول، کنترل قند خون، عملکرد کلیه، سیگار کشیدن، وزن بدن، فعالیت بدنی، سطح تحصیلات و مدت زمان ابتلا به دیابت بودند. تنظیم آماری این عوامل به محققان کمک کرد تا اثر واقعی جنسیت را بر پیامدهای سلامتی جدا کنند.
این داده ها نشان دادند که زن بودن با خطر کمتر بیماری های قلبی و مرگ نسبت به مرد بودن مرتبط است. دکتر پاتسوکاکی گفت: «این احتمالاً به تفاوت های زیستی طبیعی، به ویژه در سنین پایین تر مربوط می شود. برای مثال، زنان معمولاً از محافظت هورمونی، به ویژه استروژن، برخوردارند که به سلامت رگ ها کمک می کند. همچنین توزیع چربی در بدن آنها به گونه ای است که کمتر برای قلب مضر است و معمولاً پروفایل کلسترول مطلوب تری دارند».
جالب اینکه این اثر محافظتی در هر دو نوع دیابت دیده شد، اما در زنان مبتلا به T1D ضعیف تر بود. این ممکن است به دلیل شروع زودهنگام بیماری و قرار گرفتن طولانی مدت در معرض قند خون بالا باشد که به تدریج به قلب و رگ ها آسیب می زند و مزیت طبیعی زنان را کاهش می دهد.
این یافته ها همچنین بر اهمیت مدیریت مؤثر و شدید عوامل خطر قابل اصلاح مانندHbA1c و فشار خون در زنان مبتلا بهT1D تأکید می کند تا خطر بیماری های قلبی و مرگ کاهش یابد. در عین حال، مردان مبتلا به دیابت نیز باید همچنان در مرکز توجه درمانی قرار گیرند، زیرا به طور کلی در معرض خطر بیشتری هستند.
در مدل آماری تنظیم شده بر اساس سن و جنس، زنان مبتلا به T1D نسبت به T2D پیامدهای بدتری داشتند، احتمالاً به دلیل شروع زودتر بیماری و قرار گرفتن طولانی تر در معرض قند خون بالا. اما پس از تنظیم برای عوامل متعدد مانند HbA1c، عملکرد کلیه، فشار خون، کلسترول، سیگار کشیدن و مدت زمان دیابت، دیابت نوع 2 خطر قلبی-عروقی بالاتری نسبت بهT1D در هر دو جنس نشان داد.
دکتر پاتسوکاکی توضیح داد: «این نتیجه به این دلیل است که دیابت نوع ۲ معمولاً با عوامل خطر آسیب زا مانند چاقی، فشار خون بالا و التهاب همراه است که در شرایط برابر آن را خطرناک تر می کند».
در تحلیل های بیشتر، مشخص شد که مدت زمان ابتلا، نقش مهمی در نتایج دارد. وقتی مدت زمان ابتلا به بیماری از مدل آماری حذف شد، دیابت نوع ۲ به عنوان عامل خطر قوی تری برای تمام پیامدهای مورد بررسی نسبت به دیابت نوع ۱ ظاهر شد. این تغییر ظاهری با مدت زمان ابتلا به دیابت قابل توضیح است. در این گروه مطالعاتی، افراد مبتلا به دیابت نوع ۱به طور متوسط ۲۴سال با بیماری زندگی کرده بودند، در حالی که این عدد در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲حدود ۹٫۲سال بود.
بنابراین، وارد کردن مدت زمان بیماری در مدل ها، بخشی از خطر اضافی را به دیابت نوع ۱منتقل می کند، که بازتابی از آسیب های بلند مدت ناشی از سال ها قرار گرفتن در معرض قند خون بالا (هایپرگلایسمی) است، نه اثر فوری خود دیابت نوع ۱. وقتی مدت زمان بیماری از تحلیل حذف شود، عوامل خطر زمینه ای که معمولاً با دیابت نوع ۲ همراه هستند-مانند چاقی، فشار خون بالا و التهاب- بیشتر نمایان می شوند و باعث می شوند دیابت نوع ۲ در کوتاه مدت تا میان مدت خطرناک تر به نظر برسد.
دکتر پاتسوکاکی توضیح داد: «به عبارت دیگر، دیابت نوع ۱به دلیل شروع در سنین پایین و قرار گرفتن طولانی مدت در معرض قند خون بالا، با خطر بالای مادام‌العمر همراه است؛ در حالی که دیابت نوع ۲به دلیل تجمع عوامل آسیب زا، ذاتاً خطر بالایی دارد. این یافته ها بر ضرورت مدیریت زودهنگام و شدید عوامل خطر در دیابت نوع ۱و همچنین پیشگیری مستمر و فعال در دیابت نوع ۲تأکید دارند».
نویسندگان نتیجه گیری کردند: «مردان جوان مبتلا به دیابت نوع ۲با خطر بالاتری برای بیماری های قلبی-عروقی و مرگ‌ومیر نسبت به دیابت نوع ۱مواجه هستند. در مقابل، زنان در تمام سنین و با دیابت نوع ۱، نسبت به نوع ۲، در تقریباً تمام پیامدها با خطر بالاتری رو به رو هستند. روند مشابهی در مردان بالای ۶۰ سال برای حمله قلبی مشاهده شد. اگرچه جنس مؤنث به طور کلی نقش محافظتی دارد، این اثر در دیابت نوع ۱ کمتر دیده می شود».
این یافته ها تفاوت های مهم جنسیتی در خطر بیماری های قلبی بین انواع دیابت را برجسته می کنند- حقایقی که می توانند راهنمایی مؤثر برای ارزیابی بالینی خطر و مدیریت درمان باشند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-08-cardiovascular-disease-diabetes-men-women.html